CPAT logo
Cymraeg / English
Adref Eto

Glas-hirfryn: cofnodi ac ailgodi neuadd ffrâm bren o oes Elisabeth


Sylwch fod y safle ar dir preifat ac y dylid sicrhau caniatâd y perchnogion i ymweld ag ef. Cysylltwch â CPAT (ffôn 01938 553670) i gael manylion cyswllt.

Mae gwaith adfer a chofnodi’r adeilad yn cael ei ariannu â chymorth grant oddi wrth Cadw a Chyngor Sir Powys.

Graham Moss, Moss Co. yw’r pensaer ar gyfer y prosiect. Colin a Roger Morris o Manor Joinery sy’n gyfrifol am y gwaith trwsio ac adfer.

Rhowch wybod i ni os oes gennych chi fwy o wybodaeth am y tŷ cynnar neu ei drigolion.




Glas-hirfryn, Llansilin, Powys

Adeilad rhestredig ffrâm bren o ddiwedd y cyfnod canoloesol yw Glas-hirfryn, yng Nghwmdu, sef un o gymunedau Llansilin yng ngogledd Powys (yn ne Sir Ddinbych gynt). Saif ar ochr ddeheuol mynyddoedd y Berwyn gyda golygfeydd yn tremio i’r de tuag at ddyffryn Tanat.

Mae’r llun yma’n dangos Glas-hirfryn o’r de, yn swatio ar ochr gysgodol bryniau’r Berwyn. Safai’r neuadd o oes Elisabeth yn yr hyn sydd bellach yn ganol i gyfadeilau’r fferm.



Dod o hyd i’r tŷ ar Google Earth

Sylwch fod yr awyrlun yn rhyngweithiol a’ch bod chi’n gallu ei chwyddo, sgrolio o’i amgylch a thoglo rhwng y ddelwedd lloeren a’r map trwy glicio ar y blwch yn y gornel isaf ar y chwith.



Cefndir i Brosiect Glas-hirfryn

Dros y blynyddoedd, mae cyflwr y tŷ wedi dirywio’n raddol ac, yn 2011, roedd bron iawn yn adfeilion llwyr. Yn 2012, rhoddwyd cynllun gwaith ar y gweill i adfer yr adeilad fel bod modd byw ynddo unwaith eto.

Yn y dyddiadur hwn ynglŷn â’r prosiect ein bwriad, efallai dros y cwpl o flynyddoedd nesaf, yw dilyn y cynnydd wrth ddymchwel yr adeilad gwreiddiol, gwneud gwaith cofnodi’r adeilad, gwneud gwaith cloddio archaeolegol, trwsio darnau pren ac, yn y pen draw, ailadeiladu’r tŷ.

Ar hyd y ffordd, byddwn ni hefyd yn edrych ar ymchwil barhaus i sut olwg oedd ar y gwreiddiol, i sut iddo ddatblygu dros amser ac i’r bobl fu’n byw ynddo.

Y llun uchaf, Glas-hirfryn o’r de yn y 1960au (© Hawlfraint y Goron, CBHC). Y llun gwaelod, adfeilion y tŷ ym mis Gorffennaf 2012 (CPAT)



Lluniad pensaer o Las-hirfryn (© Moss Co.), lluniad gan Tony Rowland

Pam y mae’r tŷ yn bwysig

Mae Glas-hirfryn yn arbennig o ddiddorol gan ei bod hi’n bosibl mai dyma un o’r tai ffrâm bren aml-loriog cynharaf sy’n hysbys yng nghanolbarth Cymru, yn dyddio o’r unfed ganrif ar bymtheg. Ar y cyfan, tai neuadd â nenfforch oedd y tai pren canoloesol a adeiladwyd yn y rhanbarth yn y ganrif gynt, gyda’r neuadd ganolog yn agored i’r to a chydag aelwyd agored yn y canol, er bod yna loriau uwch yn aml ar bob pen. O gwmpas dechrau’r unfed ganrif ar bymtheg, cafodd lloriau eu gosod yn aml uwchben y neuaddau agored hyn er mwyn creu mwy o le i gysgu ar y llawr uwch. Hefyd, adeiladwyd simneiau o gerrig neu ffrâm bren am y tro cyntaf. I bob golwg, mae Glas-hirfryn yn un o’r tai cynharaf yn y rhanbarth i’w adeiladu o’r dechrau gyda lloriau uwch a chyda simnai gerrig wedi’i hadeiladu i mewn i ochr y tŷ, yn hytrach na chydag aelwyd agored. Fel tai aml-loriog cynnar eraill yn y rhanbarth, roedd y llawr uchaf yn ymestyn allan ymhellach na’r llawr gwaelod ar o leiaf ddwy ochr. Yn y ffotograff uchaf yma, a dynnwyd yn y 1960au, mae hi’n bosibl gweld y llawr cyntaf yn ymestyn allan, a rhywfaint o’r ffrâm bren wreiddiol wedi’i chuddio o dan rendrad diweddarach.

Fideo treigl amser

Bill Britnell, Cydymaith Ymchwil, CPAT


Dilyn y dolenni hyn ...

Pa bryd yr adeiladwyd y tŷ?

Pwy a adeiladodd y tŷ?

Hanes diweddarach y tŷ

Achub y darnau pren oedd wedi cwympo

Gwaith cloddio archaeolegol

Cofnodi’r adeilad

Trwsio’r gwaith pren

Ailadeiladu’r tŷ



(yn ôl i'r brig)


Preifatrwydd a chwcis